Bireysel Farkındalıktan Kamusal Stratejiye: Türkiye’nin Tütünle İmtihanı

Türkiye’nin Tütünle İmtihanı 

İSTANBUL – 9 Şubat Sigarayı Bırakma Günü dolayısıyla; İLKE Vakfı, Sosyal Veri Projesi kapsamında Türkiye Sağlık Araştırması, Sağlık İstatistikleri Yıllığı ve Dünya Sağlık Örgütü raporlarından derlenen veriler, tütünle mücadelenin bireysel farkındalık çabası olmanın ötesine geçerek önleyici kamu sağlığı stratejilerinin odağına yerleştirilmesinin kritik önemini ortaya koyuyor.

OECD Ortalamasının İki Katı Tüketim ve İç Satış Rekoru Türkiye, %28,3 günlük tütün ve tütün mamulü kullanım oranıyla OECD ülkeleri arasında ilk sıraya yerleşiyor. OECD ortalamasının yaklaşık iki katı olan bu yaygınlık, doğrudan iç satış hacmine de yansıyor. 2023 yılında 137,4 milyar adetlik sigara satışı ile tarihi bir zirve yaşanırken, sigara kullanan bireylerde kişi başına düşen günlük ortalama 17,8 adetlik tüketim miktarı, Türkiye’yi sanayileşmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında en yoğun içici kitlesine sahip ülke konumuna taşıyor.

Mücadelenin Önündeki Ekonomik Engel: Türkiye’de Sigara Çok Ucuz Tüketimdeki bu dirençli artışın temel faktörlerinden biri, tütün mamullerinin diğer ülkelere kıyasla Türkiye’de çok daha ucuz ve erişilebilir olmasıdır. Küresel standart kabul edilen bir paket sigaranın Türkiye’de 2,18 dolara satılması, Türkiye’yi sigaranın en ucuz olduğu 93. ülke yapıyor. Bu düşük maliyet tablosu bağımlılığı ekonomik olarak sürdürülebilir kılıyor.

Kadınlarda Yükselen Kullanım Oranları Tütün kullanımı yaygınlığı cinsiyet ve yaş gruplarına göre dirençli bir seyir izlerken, özellikle 25-34 yaş grubu erkeklerin yarısından fazlası ve 35-44 yaş grubu kadınların önemli bir bölümü her gün tütün tüketiyor. Kadınlarda her gün kullanım oranı 2010 yılında %12 iken, 2022 yılı itibarıyla %16’ya yükselerek dikkat çekici bir artış sergiliyor. Bağımlılığın başladığı kritik 15-24 yaş aralığında ise genç erkeklerin %29’u, genç kadınların %9’u aktif içici olarak kayıtlara geçiyor.

Bağımlılığın Kaynağında “Arkadaş Etkisi” ve Demografik Riskler Başlama nedenlerinde her iki cinsiyette de arkadaş etkisi ilk sırada yer alıyor. Merak ve özentinin tetiklediği bu süreçte kadınlarda ailevi sorunlar ve kişisel problemler gibi duygusal etkenlerin bağımlılığa yöneltme etkisi, erkeklere kıyasla çok daha belirgin seyrediyor.

Kanser İstatistiklerinde Tütün Türkiye’de tütün kullanımının halk sağlığı üzerindeki etkisi, kanser ve ölüm istatistiklerinde kendini gösteriyor. Türkiye’de tütünle ilişkili trakea, akciğer ve bronş kanserlerinin görülme sıklığı dünya ortalamasının üzerinde seyrediyor. Erkeklerde en sık görülen kanser türü akciğer kanseri olurken, 2024 yılı projeksiyonları Türkiye’de yaklaşık her 7 ölümden birinin solunum sistemi hastalıklarıyla ilişkili olduğunu gösteriyor.